Dit is een vertaling van een artikel gepubliseerd op de website "Plant-Based Health Professionals UK" 
geschreven door Lisa Simon, gediplomeerd diëtiste.
Onvruchtbaarheid treft een aanzienlijk aantal vrouwen en stellen die proberen zwanger te worden, met een stijgende incidentie in het Verenigd Koninkrijk en de ontwikkelde wereld. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beschrijft onvruchtbaarheid als 'een aandoening van het voortplantingssysteem, gedefinieerd als het uitblijven van een klinische zwangerschap na 12 maanden of langer van regelmatige, onbeschermde geslachtsgemeenschap'.
Het treft wereldwijd ongeveer 1 op de 6 mensen in de vruchtbare leeftijd.
Vruchtbaarheidscijfers in het VK
De vruchtbaarheidscijfers in Engeland en Wales zijn historisch laag. Er wordt aangenomen dat verschillende factoren hierbij een rol spelen, waaronder de keuze van vrouwen om het ouderschap uit te stellen totdat ze een carrière hebben opgebouwd, financiële zekerheid hebben en de juiste partner hebben gevonden; de toenemende mate van mannelijke onvruchtbaarheid; en ook omgevings-, voedings- en leefstijlfactoren.
Westerse diëten versus plantaardige diëten
Het standaard westerse dieet is rijk aan dierlijke en bewerkte voedingsmiddelen, met verzadigd vet, heemijzer, conserveermiddelen, geavanceerde glycatie-eindproducten (AGE's) en toegevoegde suikers. Deze stoffen hebben allemaal een negatieve invloed op de vruchtbaarheid van zowel mannen als vrouwen. Dergelijke diëten bevatten vaak ook weinig vezels, die nodig zijn om de hormoonbalans te behouden, met name voor vrouwen met hormoongevoelige aandoeningen die de vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden, zoals endometriose en polycysteus-ovarium syndroom (PCOS).
Een gezond plantaardig dieet daarentegen bevat een groot aantal voedingsstoffen die essentieel zijn voor het optimaliseren van de kwaliteit van eicellen en sperma, en ook voor de innesteling van het embryo. Het helpt ook om een gezond lichaamsgewicht te behouden, wat belangrijk is met het oog op reproductieve gezondheid.
Eiwitten en ijzer
Er zijn aanwijzingen dat het vervangen van dierlijke eiwitten door plantaardige eiwitten, specifiek 25 gram, kan het risico op ovulatoire onvruchtbaarheid met 50% kan verminderen.
Bovendien blijkt dat vrouwen met een hogere inname van niet-heemijzer uit plantaardige bronnen een hogere vruchtbaarheid hebben dan vrouwen die meer heemijzer uit dierlijke producten consumeren.
Heemijzer is ontstekingsbevorderend en leidt tot de productie van vrije radicalen en oxidatieve stress. Dit type stress is betrokken bij verminderde vruchtbaarheid bij zowel mannen als vrouwen, omdat het gemakkelijk sperma kan beschadigen en ook de kwaliteit van de eicellen kan beïnvloeden. Mannen die niet genoeg ijzer binnenkrijgen, lopen het risico op een verstoorde ontwikkeling van zaadcellen, een verminderd libido, schade aan het sperma en verminderde vruchtbaarheid. Mannen die echter te veel ijzer consumeren, lopen ook het risico op sommige van deze effecten.
Heemijzer wordt gemakkelijker opgenomen, zelfs wanneer het niet nodig is, en zodra het is opgenomen, kan het lichaam het overtollige ijzer slechts beperkt afvoeren.
Het lichaam heeft daarentegen meer controle over de opname van non-heemijzer: het absorbeert meer bij een lage ijzervoorraad en minder bij voldoende ijzer.
Een plantaardig dieet bevat veel uitstekende bronnen van ijzer, waaronder tofu, dat per portie meer ijzer bevat dan rundvlees.
Geavanceerde glycatie-eindproducten (AGE's)
Plantaardige diëten bevatten ook weinig AGE's, zolang ultrabewerkte voedingsmiddelen en suikerhoudende dranken tot een minimum beperkt blijven. De belangrijkste bronnen van AGE's in de voeding zijn dierlijke producten, met name vlees dat droog gegaard is.
Er zijn AGE-receptoren in het hele vruchtbaarheidskanaal van zowel mannen als vrouwen. Wanneer de AGE's zich hechten, veroorzaken ze ontstekingen en schaden ze de vruchtbaarheid.
Bij mannen veroorzaken ze een vermindering van de kwaliteit van het DNA in sperma, en bij vrouwen kunnen ze zo'n ontsteking in de baarmoeder veroorzaken dat ze de innesteling van het embryo verhinderen. Er zijn receptoren in de eierstokken, en als AGE's zich ophopen rond de eierstokfollikel, kunnen ze vroegtijdige veroudering van de eierstokken veroorzaken.
Ze hebben ook een negatieve invloed op het darmmicrobioom, omdat AGE's die niet worden opgenomen in de dikke darm terechtkomen, waar ze de groei van ontstekingsbevorderende ziekteverwekkende bacteriën bevorderen.
Verzadigde versus onverzadigde vetten
Voldoende vetinname is essentieel voor de vruchtbaarheid. Het consumeren van de juiste soort vet is echter cruciaal, want hoewel ze allemaal evenveel energie bevatten, hebben ze een zeer verschillend effect op de vruchtbaarheid.
Verzadigde en transvetten, die vooral voorkomen in dierlijke producten, maar ook in tropische oliën en veel ultrabewerkte voedingsmiddelen, hebben een negatieve invloed op de vruchtbaarheid.
Het risico op ovulatoire onvruchtbaarheid bij vrouwen verdubbelt bijna wanneer transvetten worden gegeten in plaats van enkelvoudig onverzadigde vetten uit plantaardige voedingsmiddelen.
Bij mannen worden verzadigde en transvetten geassocieerd met een lagere spermakwaliteit en het zijn markers van een slechte testikelfunctie, terwijl meervoudig onverzadigde vetten geassocieerd worden met een betere spermakwaliteit.
Voorbeelden van gezonde bronnen van vet zijn walnoten, chiazaad, hennepzaad en lijnzaad.
Vetoplosbare vitamines
Vitamine E, één van de vetoplosbare vitamines, is een belangrijke voedingsstof in een plantaardig dieet. Het werkt niet alleen als antioxidant en beschermt de kwaliteit van eicellen en de gezondheid van het sperma, maar wordt ook geassocieerd met een betere innesteling, een kortere zwangerschapsduur bij vrouwen die later in hun leven zwanger willen worden, en een verbeterde spermamotiliteit. Voedingsmiddelen die voornamelijk onverzadigde vetten bevatten, zoals avocado's, noten en zaden, bevatten vitamine E.
Een andere belangrijke voedingsstof, met name bestudeerd in relatie tot mannelijke vruchtbaarheid, is lycopeen, één van de carotenoïden die voorkomt in rood fruit en groenten. Studies hebben zich gericht op de antioxiderende werking van lycopeen, omdat het zich bij voorkeur ophoopt in de testikels, de bijnieren, de lever en de prostaat. In tegenstelling tot andere carotenoïden, waaronder bètacaroteen, kan lycopeen niet efficiënt in het lichaam worden omgezet in vitamine A. Het blijft echter een krachtige antioxidant die nodig is voor de bescherming van de kwaliteit van sperma en eicellen.
Omdat vitamine A een belangrijke vetoplosbare vitamine is, raden we u aan om ook andere voedingsmiddelen te eten die carotenoïden bevatten, zoals pompoen, wortels, zoete aardappelen en cantaloupemeloen.
Folaat, foliumzuur en choline
Folaat in de voeding en de synthetische vorm ervan, foliumzuur, staan erom bekend dat ze helpen bij het voorkomen van neuralebuisdefecten (NTD's) bij baby's. Folaat is rijkelijk aanwezig in een gezond plantaardig dieet. Dit neemt echter niet weg dat het noodzakelijk is om foliumzuursupplementen te nemen tijdens de periode vóór de conceptie en tijdens het eerste trimester van de zwangerschap. Dit komt door een aantal factoren, waaronder een wisselend folaatgehalte in fruit en groenten, afhankelijk van de bewaarmethoden en -duur, en een verminderde voedselinname als gevolg van ochtendmisselijkheid, die bij sommige vrouwen ernstig en langdurig kan zijn.
Een andere minder bekende voedingsstof die kan helpen het risico op NTD's te verminderen en ook een rol speelt bij de ontwikkeling van de hersenen en het geheugen, is choline. Ook dit is rijkelijk aanwezig in een plantaardig dieet met voedingsmiddelen zoals broccoli, quinoa, bonen, tofu en andere sojaproducten.
Overwegingen bij het volgen van een plantaardig dieet
Er zijn een aantal belangrijke factoren waarmee je rekening moet houden bij het volgen van een gezond plantaardig dieet. (Klik voor de “Plant-Based-Eatwell-Guide”)
Voor mensen die een volledig plantaardig dieet volgen zonder dierlijke producten, is een B12-supplement essentieel. Dit geldt ook voor de vruchtbaarheid, aangezien een tekort in verband is gebracht met verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen en een verminderd aantal zaadcellen, een slechte beweeglijkheid en DNA-schade.
Het is ook belangrijk om in de wintermaanden en als je in de zomer weinig zonlicht krijgt, een vitamine D-supplement te nemen.
Daarnaast is een jodiumsupplement aan te raden voor vrouwen die proberen zwanger te worden, omdat jodium een cruciale rol speelt tijdens de periode vóór de conceptie en ten minste gedurende het eerste trimester van de zwangerschap. Het is belangrijk dat het geen kelp is, aangezien dit type zeewier overmatige hoeveelheden jodium kan bevatten, wat kan leiden tot schade aan de schildklier.
Samenvatting
Een plantaardig dieet, voornamelijk gericht op onbewerkte voeding, kan de vruchtbaarheid van zowel mannen als vrouwen helpen optimaliseren via een aantal mechanismen, in combinatie met aanvullende leefstijlinterventies, zoals voldoende lichaamsbeweging, herstellende slaap, het vermijden van risicovolle stoffen, het verminderen van blootstelling aan milieuverontreinigende stoffen en het beheersen van stress.
Lees ook het artikel van Lisa Simon, RD, geschreven voor de The British Dietetic Association (BDA).
Lisa heeft ook het boek 'The Plant-Based Dietitians Guide to Fertility' geschreven. 
Bekijk de website van “Plant Based Health Professionals UK” voor alle essentiële feiten over een gezonde plantaardige zwangerschap en het opvoeden van een plantaardig gezin.
Zie ook de video hieronder, van een webinar met Lisa Simon over dit onderwerp:
Voor meer informatie over vruchtbaarheid en welke rol met name voeding hierin kan spelen, zie ook de artikelen :
Lees hier het inspirerende persoonlijke verhaal van Dr. Adriana Cortés de Waterman,
over haar jarenlange gevecht met overgewicht en haar genezing van PCOS.
De effecten van hormonen in melk op onvruchtbaarheid bij vrouwen
Oestrogeen in zuivel en mannelijke vruchtbaarheid
Oestrogeen in vlees, zuivel en eieren
How To Balance Your Hormones: Neal Barnard, MD
